In feite bestaat een lijfrente uit twee verzekeringen, één voor de opbouwfase – de fase waarin het kapitaal wordt vergaard. En één voor de afbouwfase – de tijd waarin iemand uitkeringen ontvangt. Een lijfrenteverzekering is een levensverzekering waarvoor periodiek of éénmalig een premie betaald wordt aan een verzekeringsmaatschappij.

Als de premie in één keer voldaan wordt
dan heet het een koopsom, alleen de naam is anders want het blijft gewoon een lijfrenteverzekering. Voor een koopsom (storting in één keer) wordt nogal eens gekozen door ondernemers die in één keer hun oudedagsreserve of stakingswinst omzetten in een lijfrente. Met het ingelegde geld (de premie) wordt gespaard of belegd door de verzekeringsmaatschappij, op die manier bouwt de inlegger kapitaal op.

Lijfrenteverzekeringen
worden altijd voor een bepaalde periode afgesloten, als de verzekering afloopt kan met het opgebouwde kapitaal een lijfrente gekocht worden. Dat hoeft niet bij dezelfde verzekeraar als waar het kapitaal is opgebouwd. Iemand kan shoppen en kiezen voor de verzekeraar die de beste voorwaarden biedt. In de afbouwfase (de fase van uitkering) ontvangt de eigenaar van de lijfrente periodiek een bedrag, dat kan per maand of per jaar zijn. De lijfrente kan tijdelijk of levenslang uitgekeerd worden, daarvoor kiest iemand zelf.

Sinds 2009
valt een lijfrenteovereenkomst óf in box 1, óf in box 3, niet meer deels in de ene, deels in de andere (dat laatste had praktische complicaties, de zgn. splitsingsproblematiek). Als de lijfrenteovereenkomst in box 1 valt hoeft over het opgebouwde kapitaal dus geen vermogensrendementsheffing betaald te worden. De uitkeringen zijn dan volledig belast als periodieke uitkeringen en verstrekkingen, zelfs als de premies niet of slechts gedeeltelijk fiscaal aftrekbaar zijn in box 1 als uitgave voor inkomensvoorzieningen, als gevolg van een ontoereikende aftrekruimte.